Lurra lantzea eta tresnak
Baserriko tresnak: goldea, gurdia, area
Baserri askotan egiten zen sagardoa
| Nor | Jexux Isasa Iartzabal |
|---|---|
| Zinta | OIA-068 |
| Pasartea | 7. [0:19:20 - 0:22:00] (160 segundu) |
| Gaiak | Baserria » Gizartea » Baserriaren inguruko lexikoa Baserria » Lana » Lurra lantzea eta tresnak Kultura, Kirola, Jaiak » Taberna giroa » Sagardotegiak |
| Laburpena | Xixeroa pasatzen zen zerga kobratzera. Behin, xixeroak hala esan zion Jesusen aitari: egun hartan -egun berean hasten ziren sagardotegi guztiak- 66 baserritan hasi zirela sagardoa ematen. Tolare asko zeuden. Dena eskuz egiten zen garai batean. Iyerokuak izango ziren lehendabizikoetakoak motorra sartu zutenak. Isastin bi ardatzeko tolarea zen. Mokoi. |
Nafarroara, irin bila
| Nor | Joxe Pagadizabal Artola |
|---|---|
| Zinta | OIA-049 |
| Pasartea | 13. [0:33:30 - 0:34:30] (60 segundu) |
| Gaiak | Baserria » Lana » Lurra lantzea eta tresnak |
| Laburpena | Gerraren ondoren, errotak itxi egin zituzten eta Nafarroara joaten ziren irin bila. Bera behin baino gehiagotan joan zen Arantzara. |
Auzolanean
| Nor | Joxe Pagadizabal Artola |
|---|---|
| Zinta | OIA-049 |
| Pasartea | 15. [0:35:30 - 0:36:30] (60 segundu) |
| Gaiak | Baserria » Gizartea » Auzoak Baserria » Lana » Lurra lantzea eta tresnak |
| Laburpena | Makua laia baino arinagoa dela. Auzolanean aritzeko hogei ta gehiagoko kuadrillak biltzen ziren. Paraja alua. |
Altzibarko tolareak
| Nor | Rufino Arbelaitz Sarasola |
|---|---|
| Zinta | OIA-047 |
| Pasartea | 11. [0:32:30 - 0:34:20] (110 segundu) |
| Gaiak | Baserria » Lana » Lurra lantzea eta tresnak Baserria » Lana » Ortua; soroa Baserria » Lana » Tabernak |
| Laburpena | Altzibarko tolareak: Martinmotzene, Peruene, Soterone, Aduriz, Iruinerrene, Herreronin... Olaldekoek, garlirik ez eta bi karga t'erdiko barrika trenbidetik eramaten zuten, Soteronera. |
Zeukaten guztia gurdi batean sartzen zenekoa
| Nor | Maria Jesus Enbil Urdanpilleta |
|---|---|
| Zinta | OIA-038 |
| Pasartea | 6. [0:13:20 - 0:14:50] (90 segundu) |
| Gaiak | Baserria » Gizartea » Baserria instituzio gisa Baserria » Lana » Lurra lantzea eta tresnak Baserria » Ohiturak » Ohiturak, sinesmenak |
| Laburpena | Garai batean, koltxoiak ere eramaten ziren arreoan. Maria Jesusek ez du ezagutu, baina badaki arreoa gurdian eramaten zela eta soinu bat jartzen ziotela gurdiari denek entzun zezaten. Baserria utzi behar zuten maizterrek San Martin egunean egiten zuten aldaketa, beren gauza guztiak gurdian hartuta. |
Gurdia
| Nor | Maria Jesus Enbil Urdanpilleta |
|---|---|
| Zinta | OIA-033 |
| Pasartea | 6. [0:10:00 - 0:13:10] (190 segundu) |
| Gaiak | Gizartea » Garraioak eta berrikuntzak » Beste garraio batzuk Baserria » Lana » Lurra lantzea eta tresnak |
| Laburpena | Gurdiak zurezkoak ziren eta lan mota bakoitzera egokitzeko prestatuak zeuden. |
Aldaketak baserrian
| Nor | Maria Jesus Enbil Urdanpilleta |
|---|---|
| Zinta | OIA-030 |
| Pasartea | 20. [0:46:10 - 0:49:00] (170 segundu) |
| Gaiak | Gizartea » Garraioak eta berrikuntzak » Beste aurrerapen batzuk Baserria » Lana » Lurra lantzea eta tresnak |
| Laburpena | Baserriko gazteak fabriketan lanean hasi ziren, eta, esku gutxiago zegoenez, lana aurrezten hasi ziren. Pentsoa etxean egin beharrean, kanpotik ekartzen hasi ziren, eta geroztik ereinketa asko joan dira desagertzen: tepla, alfalfa, pagotxa, erremolatxa... |
Emakume itzainak
| Nor | Maria Jesus Enbil Urdanpilleta |
|---|---|
| Zinta | OIA-030 |
| Pasartea | 8. [0:19:35 - 0:23:10] (215 segundu) |
| Gaiak | Baserria » Gizartea » Egutegia, natura Baserria » Gizartea » Emakumeak eta umeak baserrian Baserria » Lana » Lurra lantzea eta tresnak |
| Laburpena | Baserri batzuk gurdiaren jabe ziren. Baina ez zirenek itzainen zain egon behar izaten zuten, iratze jorra ekartzeko. Seastarrenen gurdia behiek tiratzen zuten eta itzainen artean emakumeak ere bazeuden. Emakume baserritarrek gizonezkoek baino lan gehiago egiten zuten: kanpokoa eta etxekoa. |
Artajorran
| Nor | Maria Jesus Enbil Urdanpilleta |
|---|---|
| Zinta | OIA-030 |
| Pasartea | 5. [0:09:15 - 0:12:30] (195 segundu) |
| Gaiak | Baserria » Gizartea » Egutegia, natura Baserria » Lana » Garia eta artoa Baserria » Lana » Lurra lantzea eta tresnak |
| Laburpena | Artoa behin baino gehiagotan jorratzen zen. Azkeneko jorraketan pagotxa edo arbia sartzen zitzaion tartean. Jorratzeko bostortzekoa edo karrama erabiltzen zen. Artoari dena aprobetxatzen zaio. |
Karea
| Nor | Maria Jesus Enbil Urdanpilleta |
|---|---|
| Zinta | OIA-029 |
| Pasartea | 13. [0:28:20 - 0:31:30] (190 segundu) |
| Gaiak | Baserria » Gizartea » Aldaketak Baserria » Lana » Lanbide zaharrak Baserria » Lana » Lurra lantzea eta tresnak |
| Laburpena | Berak ez ditu karobiak funtzionatzen ezagutu, baina bere garaian oraindik karea asko erabiltzen zen. Kareharri asko zen inguruan. Lurrari botatzeaz gain, behiari errapea sendatzeko ere erabiltzen zen. Ongarri guztia naturala zen garai hartan: karea, gorotza, pixa... |