Egutegia, natura
Urte-sasoiak; lanak; ilargiaren eragina;
Lixiba eta egurra
| Nor | Frantxiska Pagadizabal Artola |
|---|---|
| Zinta | OIA-085 |
| Pasartea | 20. [0:33:50 - 0:37:25] (215 segundu) |
| Gaiak | Baserria » Lana » Basoa Baserria » Gizartea » Egutegia, natura Kultura, Kirola, Jaiak » Jantzi eta orraztu » Lixiba eta labaderoak |
| Laburpena | "Gobada nola egiten zen. Gaztainaren su-hautsak ez du balio lixiba egiteko, tinta baitu. Txarondoko atarian urkia zuten eta aitak senide guztientzako zurezko potoak eginarazi zituen, taloa eta esnea jateko. Ilargiari erreparatu behar zaio egurra mozteko: ilbehera eta ilberri mugetan moztu behar da. ""Etzizu ihartuko hura"". ""Denak esku antzakoak izaki"". Hark. Lixiba. Zurazkua. Kierra. Abatxak. Barrika. Kupela. Karga." |
Txondorra
| Nor | Domingo Elizondo Lekuona |
|---|---|
| Zinta | OIA-082 |
| Pasartea | 19. [0:32:00 - 0:35:10] (190 segundu) |
| Gaiak | Baserria » Lana » Basoa Baserria » Gizartea » Egutegia, natura Baserria » Lana » Lanbide zaharrak |
| Laburpena | Martxoan, egurra botatzen zen, izerdia hasi aurretik. Hamar bat gizonek adar handienak botatzen zituzten, eta, gero, lau peoik egurra txikitu eta txondorra egiten zuten. Txondorra nola egiten zen: alkatea, tantaia... Txondorra ongi zaindu behar zen, beti egon behar zen gainean. Txabolan egiten zuten lo. Txondorgileak nor ziren: trumoitarrak, goizuetarrak, lesakarrak... |
Ilargiaren eragina
| Nor | Jexux Isasa Iartzabal |
|---|---|
| Zinta | OIA-069 |
| Pasartea | 16. [0:27:10 - 0:28:50] (100 segundu) |
| Gaiak | Baserria » Gizartea » Egutegia, natura Irudiak » Argazkiak » Irudiak grabatzen Kultura, Kirola, Jaiak » Taberna giroa » Sagardotegiak |
| Laburpena | "Ilargiak eragina izaten du sagardoan; mugitu egiten da. Ilbeheran kupelak jarioren bat badauka, handik hasten da itotika. Botilaratzerakoan ere badu eragina; ilbeheran eginez gero, hobeto." |
Gobada
| Nor | Maria Jesus Enbil Urdanpilleta |
|---|---|
| Zinta | OIA-038 |
| Pasartea | 18. [0:35:05 - 0:39:00] (235 segundu) |
| Gaiak | Baserria » Gizartea » Egutegia, natura Kultura, Kirola, Jaiak » Jantzi eta orraztu » Lixiba eta labaderoak |
| Laburpena | """Guara"" (gobada): astean behin garbitzen zen arropa eta oso zikina egoten zen; asko marruskatu behar zen. Lehendabizi, egurrezko mahai batean, eta, gero, errekan. Arropa txuria 'gau serenoan' jartzen zuten -oskarbian-. Familia handiak zirenez, zintzilik jartzean, ikusgarria gelditzen zen." |
Arto-zuriketa eta gidergaiak
| Nor | Maria Jesus Enbil Urdanpilleta |
|---|---|
| Zinta | OIA-030 |
| Pasartea | 16. [0:38:30 - 0:40:10] (100 segundu) |
| Gaiak | Baserria » Gizartea » Egutegia, natura Baserria » Lana » Ortua; soroa |
| Laburpena | Arto-zuriketa denen artean egiten zuten, ganbaran. Artoa aletzen, berriz, ilunabarretan aritzen ziren, arrosarioa errezatuz. Neguan lanabesak konpondu eta gidergaiak gordetzen aritzen ziren: sahatsa eta urritza. |
Arto zuriketa eta kidergaiak
| Nor | Maria Jesus Enbil Urdanpilleta |
|---|---|
| Zinta | OIA-030 |
| Pasartea | 14. [0:33:10 - 0:36:30] (200 segundu) |
| Gaiak | Baserria » Gizartea » Egutegia, natura Baserria » Lana » Garia eta artoa Baserria » Ohiturak » Ohiturak, sinesmenak |
| Laburpena | Arto zuriketa denen artean egiten zuten, ganbaran. Artoa aletzen, berriz, ilunabarretan aritzen ziren, arrosarioa errezatuz. Neguan lanabesak konpondu eta kidergaiak gordetzen aritzen ziren: sahatsa eta urritza. |
Inaurkina
| Nor | Maria Jesus Enbil Urdanpilleta |
|---|---|
| Zinta | OIA-030 |
| Pasartea | 13. [0:30:50 - 0:33:10] (140 segundu) |
| Gaiak | Baserria » Lana » Basoa Baserria » Gizartea » Egutegia, natura |
| Laburpena | Udazkenean, iratze lanaz gain, gehiago ere egin behar izaten zen: barrutietako zakarra biltzen zuten behientzat, zer edo zer jaten baitzuten bertatik. Gainerako inaurkina azpitarako gelditzen zen. Zakar hori belar, iratze, lar, sasi eta a?arrak osatzen zuen. Beste batzuek otea ere erabiltzen zuten behiak bazkatzeko. |
Pagotxa eta baserriko lana
| Nor | Maria Jesus Enbil Urdanpilleta |
|---|---|
| Zinta | OIA-030 |
| Pasartea | 6. [0:12:30 - 0:15:45] (195 segundu) |
| Gaiak | Baserria » Gizartea » Baserria / Kalea Baserria » Gizartea » Egutegia, natura Baserria » Lana » Ortua; soroa |
| Laburpena | Gaur egun gure baserrietan desagertu bada ere, garai batean pagotxa ('paoxa') asko ereiten zen. Pagotxa animalien bazkarako belar mota bat da. Zenbat lan egiten zen baina zein jakintsuak ziren. Gazte asko joaten ziren beste baserrietara jornalean lanera. Lehen ohikoa zen. |
Emakume itzainak
| Nor | Maria Jesus Enbil Urdanpilleta |
|---|---|
| Zinta | OIA-030 |
| Pasartea | 8. [0:19:35 - 0:23:10] (215 segundu) |
| Gaiak | Baserria » Gizartea » Egutegia, natura Baserria » Gizartea » Emakumeak eta umeak baserrian Baserria » Lana » Lurra lantzea eta tresnak |
| Laburpena | Baserri batzuk gurdiaren jabe ziren. Baina ez zirenek itzainen zain egon behar izaten zuten, iratze jorra ekartzeko. Seastarrenen gurdia behiek tiratzen zuten eta itzainen artean emakumeak ere bazeuden. Emakume baserritarrek gizonezkoek baino lan gehiago egiten zuten: kanpokoa eta etxekoa. |
Heia
| Nor | Maria Jesus Enbil Urdanpilleta |
|---|---|
| Zinta | OIA-030 |
| Pasartea | 11. [0:29:30 - 0:30:40] (70 segundu) |
| Gaiak | Baserria » Lana » Basoa Baserria » Gizartea » Egutegia, natura |
| Laburpena | Seastarrenen heia nola egina zegoen. Garai hartarako oso modernoa eta praktikoa zen. |